Diyabeti Tanıyalım

Çocuklarda diyabet tedavisi nasıl yapılıyor? Tip 1 ve Tip 2 Diyabet’in tedavisine yaklaşımda bir fark var mı?

Çocuklarda şeker hastalığı bir kez oluşunca yaşam boyu sürer. Yani Tip 1 Diyabet, iyileştirilebilen bir hastalık değildir. Bununla birlikte bu çocukların ihtiyacı olan insulin, deri altına enjeksiyonla verilebilir ve bu şekilde normale yakın bir yaşam sürdürebilirler. İnsülin yanında beslenme düzenlenmesi, düzenli egzersiz de önemlidir. Diyabet tedavisinde temel amaç artık otomatik olarak ayarlanamayan kan şekerini çocukların kendilerinin ayarlamaları, yani bir tür artık çalışmayan pankreaslarının görevlerini kendilerinin yapmasıdır. Bunun için günde en az 4 kez kan şekerlerine bakmaları, bu ölçümleri yorumlamaları ve buna göre insülin dozlarına karar vermeleri gerekir.

Diyabet tedavisine uyum gösteren çocukların yaşamı ve gelişimleri normal bir şekilde sürmektedir. Günümüzde bilgiye dayanan esnek diyabet tedavisi uygulanmaktadır ve bilinçli diyabetlilerin yaşamında önemli bir kısıtlama olmaz. Bununla birlikte diyabetli çocukların insülin ve beslenme saatleri ile belirlenen bir yaşam düzenleri vardır ve eskisi gibi şekerden zengin besinleri gelişigüzel tüketmemeleri gerekir. Belki de yaşamlarında tek kısıtlılık şekerli besinleri eskisi gibi düşünmeden yemekten vazgeçmeleridir.

Tip 2 Diyabet tedavisinde ise beslenme planlaması ve insülin direncini azaltan ilaçlar ile tedaviye başlanır. Bu tedaviler ile ilerleme olmazsa, Tip 2 Diyabet valarında da insülin tedavisi kullanılır.

Aileler çocukta insülin tedavisi konusunda bazen önyargılı olabiliyor. İnsülinin çocukluk çağındaki şeker hastalığının kontrolünde yeri nedir? İnsülin tedavisi çocuklara nasıl uygulanır?

Evet, ne yazık ki insülin konusuda ailelerin çoğu zaman doğru olmayan endişe ve öyargıları var. Bunların başında insülinin bağımlılık yaptığı konusu var. Oysa Tip 1 Diyabet’li çocuklarda insülinsiz diyabet tedavisi mümkün değildir. İnsülin 1922’de ilaç olarak kullanılmaya başlanmıştır ve bu tarihten önce Tip 1 Diyabet’li çocuk ve erişkinler yaşamlarını sürdüremiyorlardı. Günümüzde insülin Tip 1 Diyabet tedavisinin olmazsa olmaz ilacıdır. İnsülin, yalnızca deri deri altına veya hastane koşullarında damardan enjeksiyon ile verilir. Ne yazık ki insulin, hap, şurup, sprey olarak kullanılamamaktadır.

Çocuklarda insülin tedavisiyle ilgili dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Tip 1 Diyabet’li çocukların günde en az 4 kez insülin yapması gereklidir. İnsülin tedavisi yemeklerden once kısa ya da hızlı etkili, akşam/gece yavaş etkili insülin verilmek suretiyle uygulanır. İnsülin enjeksiyonu karın, kalça, kollar ve bacak ön yüzlerine yapılır. Enjeksiyon yerlerinin değiştirilmesi gerekir.

Şeker hastası bir çocuk neleri yiyebilir, neleri yiyemez? Nasıl bir beslenme programı önerirsiniz?

Günümüzde diyabet tedavisinde giderek esnek beslenme planlanması tercih edilmektedir. Bu yaklaşımda diyabetlilere sağlıklı beslenme ilkeleri anlatılmakta ve besinlerdeki karbonhidrat miktarını sayarak insülin dozlarını nasıl ayarlayacağı öğretilmektedir. Yani çocuklar, suistimal etmemek koşulu ile dondurma, çikolata gibi besinlere yiyebilmektedirler. Bununla birlikte yalnızca diyabetli çocukların değil hepimizin kan şekerini hızlı yükselten glisemik indeksi yüksek besinlerden uzak durmasında yarar vardır. Bu ilke diyabetliler için daha fazla geçerlidir.

Diyabetli çocuklara kendi hastalıklarıyla ilgili öğretilmesi gereken özel ve önemli hangi bilgiler vardır?

Diyabet kan şekeri yüksekliği ile giden bir hastalıktır, ama tedavi ile faktörlere bağlı olarak (fazla insülin alınması, beslenme saatlerinin kaçırılması, fazla egzersiz yapılması vs.) kan şekeri düşüklüğü sık olarak görülür. Bu nedenle diyabetli çocukların kan şekeri düşüklüğü tedavisini öğrenmeleri gerekir. Ayrıca ateşli hastalık durumlarında daha fazla insülin alınması gerekir. Hastalık durumlarında sık olarak kan şekeri bakılmalı ve bulantı ya da kusma olduğunda vakit geçirmeden acil servislere başvurmalıdırlar.

Diyabetli çocukların spor yapmasında bir sakınca var mı? Ağır egzersizler kan şekerini nasıl etkiler?

Tam tersine düzenli egzersiz diyavet tedavisinin bir parçasıdır. Diyabetli çocukların günde en az 30 dakika egzersiz yapmaları gerekir. Ağır egzersizler egzersiz sonrasında ve geceleri kan şekeri düşüklüğüne neden olabilir. Bu nedenle, ağır egzersizden önce ek karbonhidrat alınmalı ve gece güvenli kan şekeri ile yatılmalıdır.